Lewodopa należy do nielicznych odczynników, które łączą w jednej cząsteczce trzy grupy funkcyjne o sprzecznych wymaganiach: pierścień katecholowy podatny na utlenianie oraz grupę aminową i karboksylową tworzące jon obojnaczy. Każda z nich narzuca inne warunki pracy, dlatego poniższa lista definicyjna porządkuje pojęcia decydujące w tym przypadku o jakości pomiaru.
- Nazwa systematyczna
- Kwas (2S)-2-amino-3-(3,4-dihydroksyfenylo)propanowy, w katalogach prowadzony również jako lewodopa i L-3,4-dihydroksyfenyloalanina.
- Numer CAS
- 59-92-7, przypisany wyłącznie formie o konfiguracji S; racemat i antypod mają odrębne numery rejestrowe, czego nie wolno mylić przy zamówieniu.
- Wzór sumaryczny i masa molowa
- C9H11NO4, masa molowa 197,19 g/mol według kart farmakopealnych materiałów odniesienia.
- Ugrupowanie katecholowe
- Sąsiadująca para grup hydroksylowych na pierścieniu aromatycznym. Utlenia się tlenem atmosferycznym do chinonu, zwłaszcza w obecności wilgoci i przy odczynie obojętnym lub zasadowym; objawem jest ciemnienie proszku.
- Jon obojnaczy
- Forma, w której grupa aminowa jest sprotonowana, a karboksylowa zdysocjowana. Odpowiada za słabą rozpuszczalność w wodzie w pobliżu punktu izoelektrycznego i za konieczność zakwaszania roztworów roboczych.
- Czystość enancjomeryczna
- Udział formy o konfiguracji S w sumie obu form lustrzanych. Parametr niezależny od czystości chemicznej — materiał może być chemicznie jednorodny i jednocześnie częściowo zracemizowany.
- Zawartość wody
- Oznaczana miareczkowaniem Karla Fischera. Konieczna do przeliczenia odważki na substancję bezwodną przy przygotowaniu roztworów wzorcowych.
- Chinon
- Produkt utlenienia pary hydroksyli do dwóch grup karbonylowych. Silnie barwny i reaktywny; łatwo przyłącza nukleofile obecne w roztworze, dając kolejne pochodne o rosnącej masie.
- Przeciwutleniacz roboczy
- Dodatek zabezpieczający roztwór przed utlenieniem, na przykład kwas askorbinowy lub siarczyn. Jego obecność trzeba odnotować w opisie próbki, ponieważ zmienia tło chromatogramu i bywa mylona z zanieczyszczeniem materiału.
- Racemizacja
- Częściowa utrata konfiguracji centrum stereogenicznego. Zachodzi w podwyższonej temperaturze i przy skrajnych odczynach, dlatego roztworów tego odczynnika nie należy ogrzewać w celu przyspieszenia rozpuszczania.
Praktyczną konsekwencją obecności katecholu jest to, że roztwory należy przygotowywać bezpośrednio przed pomiarem, w środowisku zakwaszonym i z dodatkiem przeciwutleniacza. Roztwór pozostawiony na kilka godzin w otwartym naczyniu zmienia barwę na brunatną, a chromatogram takiej próbki pokazuje rosnącą grupę pików o krótszych czasach retencji, które nie pochodzą z partii odczynnika, lecz powstały w naczyniu analityka. Rozróżnienie tych dwóch źródeł jest podstawowym obowiązkiem przy ocenie czystości.
Do oznaczeń ilościowych stosuje się chromatografię cieczową z detekcją elektrochemiczną albo spektrofotometryczną. Detekcja elektrochemiczna wykorzystuje właśnie łatwość utleniania pierścienia katecholowego, co daje wysoką czułość, ale wymaga starannego odgazowania fazy ruchomej i stabilnej temperatury celi. Detekcja w nadfiolecie jest mniej czuła, za to znacznie odporniejsza na dryf, dlatego lepiej nadaje się do rutynowej kontroli zawartości substancji zasadniczej.
Czystość optyczną sprawdza się chromatografią na fazie chiralnej lub polarymetrią. Polarymetria jest szybka i tania, lecz wrażliwa na obecność innych substancji czynnych optycznie, więc służy raczej jako badanie przesiewowe. Rozstrzygający pozostaje rozdział chromatograficzny, w którym obie formy lustrzane widoczne są jako osobne piki, a stosunek ich powierzchni przekłada się wprost na nadmiar enancjomeryczny zapisywany w świadectwie. Zobacz również pozycja katalogowa odczynnika: Pramiracetam czystość substancji ≥ 99% 1000mg..
Zanieczyszczenia charakterystyczne dla tego materiału obejmują prekursor tyrozynowy pozbawiony jednej grupy hydroksylowej, produkty dekarboksylacji oraz barwne produkty utleniania pierścienia. Pierwsza grupa jest widoczna w chromatogramie jako pik o innym czasie retencji i innej masie molowej, druga wymaga potwierdzenia spektrometrycznego, trzecia ujawnia się już wizualnie jako zmiana barwy proszku. Materiał o wyraźnie ciemniejszym odcieniu niż przy przyjęciu należy potraktować jako podejrzany i zweryfikować przed pobraniem, nawet jeśli data ponownego badania jeszcze nie upłynęła.
Warto też pamiętać o zachowaniu materiału podczas rozpuszczania. Słaba rozpuszczalność w wodzie w pobliżu punktu izoelektrycznego kusi, by przyspieszyć proces ogrzewaniem, tymczasem podwyższona temperatura jednocześnie przyspiesza utlenianie pierścienia i sprzyja racemizacji. Poprawnym rozwiązaniem jest niewielkie zakwaszenie roztworu i mieszanie w temperaturze pokojowej, ewentualnie krótka kąpiel ultradźwiękowa. Jeśli materiał nadal się nie rozpuszcza, właściwym wnioskiem jest zmiana układu rozpuszczalnika, a nie zwiększanie temperatury. Zobacz również pozycja katalogowa odczynnika: Mebicar / Mebikar / Temgicoluril – Czystość ≥ 99%.
Dokumentacja partii powinna wiązać numer katalogowy, numer partii, deklarowaną czystość chemiczną i optyczną, zawartość wody oraz warunki przechowywania. Przy odczynnikach wrażliwych na utlenianie warto dopisać obserwację wizualną z chwili otwarcia opakowania i przy każdym kolejnym pobraniu — to najprostszy zapis, który później pozwala odtworzyć historię materiału i wskazać moment, w którym jego jakość zaczęła odbiegać od stanu początkowego.
Materiały o zbliżonej charakterystyce
- Mebicar / Mebikar / Temgicoluril – Czystość ≥ 99%
- Pramiracetam czystość substancji ≥ 99% 1000mg.
- Modafinil (CAS 68693-11-8) — certyfikat analizy odczynnika: zakres dan
- ALCAR / Acetyl-L-Carnitine – Purity ≥ 99% net weight 1000mg.
Wybrane publikacje
Badania na zwierzętach i in vitro indeksowane w bazie PubMed; strona nie zawiera wskazówek dotyczących stosowania u ludzi.
- Nutt JG Levodopa: rational and irrational pharmacology 1994, Annals of neurology. PMID 8024259
- Klawans HL Levodopa-induced myoclonus 1975, Archives of neurology. PMID 1079721
- Morris JG A review of some aspects of the pharmacology of levodopa 1978, Clinical and experimental neurology. PMID 386308
- Nutt JG Pharmacokinetics and pharmacodynamics of levodopa 2008, Movement disorders : official journal of the. PMID 18781675
Warunek dopuszczenia do pracy. Materiał nie jest przeznaczony do użycia przez ludzi. Zastosowanie weterynaryjne jest równie wykluczone. To produkt laboratoryjny wysokiej czystości wykorzystywany w badaniach HPLC i GC-MS. Poza kategorią produktów leczniczych i spożywczych.
